Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde İş Sağlığı ve İş Güvenliği Projesi

HASTANE ÖNCESİ ACİL SAĞLIK HİZMETLERİNDE  ÇALIŞAN SAĞLIK PERSONELLERİNİN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışan sağlık personeli, görevi sırasında sağlığını olumsuz etkileyecek birçok tehlikeyle karşılaşabileceği gibi, sağlığı ile ilgili olumsuz bir durum da görevi sırasında kendisi ve başkaları için tehlike oluşturabilir. Bundan dolayı acil sağlık hizmetleri, sağlıklı kişiler tarafından ve sağlıklı ortamlarda sunulmalıdır.

Denizli İl Ambulans Servisi Başhekimliği, uygulamakta olduğu Kalite Yönetim Sistemi çerçevesinde iyileştirmeye açık alan olarak tespit ettiği çalışanların iş sağlığı ve iş güvenliği konusunda 2008 yılı içinde bir proje yürütülmesine karar vermiştir. Bu proje süresince konuyla ilgili mevcut durumu ortaya koymak, kaynakların yönetimini sağlayarak iyileştirme çalışmaları yapmak projenin amaçları olarak belirlenmiştir.

“Hastane Öncesi Acil Sağlık Çalışanlarının İş Sağlığı ve İş Güvenliği” adı verilen projenin yürütülmesini sağlamak üzere Denizli İl Ambulans Servisi yönetici ve çalışanlarından oluşan 9 kişilik bir proje ekibi oluşturulmuştur. Proje süresince ortaklık yapılan Burdur İl Ambulans Servisi, İstanbul İl Ambulans Servisi ile bilgi paylaşımında bulunulmuştur. Ayrıca Kocaeli Üniversitesi İzmit Meslek Yüksek Okulu İş Sağlığı ve İş Güvenliği Programı öğretim üyeleri de projeye akademik bilimsel destek sağlamıştır.

Proje çalışmaları başında Denizli İl Ambulans Servisi’ne bağlı ambulans çalışanlarına yönelik bir anket düzenlenmiştir. Bu anket yoluyla tespit edilen önemli sonuçlar şu şekildedir:

a)       Anket 117 ambulans çalışanına uygulanmış olup bunların %46’sı Acil Tıp Teknisyeni, %21’i şoför, %15’i Ambulans ve Acil Bakım Teknikeri, %12’si doktor ve %6’sı sağlık memurudur. Ankete katılanların tümünün %61’i erkektir.

b)       Beden kitle indeksine göre ankete katılanların %57’si normal kilolu, %29’u fazla kilolu, %10’u şişman ve %4’ü zayıf kiloludur.

c)       Ankete katılanlar, sağlıkla ilgili olumsuz özellik olarak sırasıyla egzersiz yapmamak, çeşitli enfeksiyonlar, uyku düzensizlikleri, beslenme bozuklukları, zararlı madde alışkanlığı, ruhsal sorunlar ve bedensel sorunları belirtmişlerdir.

d)       Ankete katılan doktorların %66’sı, teknikerlerin %62’si, şoförlerin %61’i, sağlık memurlarının %60’ı ve teknisyenlerin %44’ü yaptıkları işin kendi sağlıklarını olumsuz etkilediğini ifade etmişlerdir.

e)       Önemli sağlık sorunları ise sıklık sırasıyla; bel ve omurga rahatsızlıkları, çeşitli enfeksiyonlar, görme bozuklukları, psikolojik sorunlar, uyku bozuklukları, diş hastalıkları ve jinekolojik sorunlardır.

f)         Ankete katılanlar, acil sağlık istasyonları binalarında güvenlikle ilgili, sıklık sırasına göre eğitim ve tatbikatlarının eksikliği, güvenlikle ilgili talimatlardaki yetersizlikler, yangın söndürücülerdeki eksiklikler, bina fiziki şartlarındaki yetersizlikler ve binada bulunan tehlikeli maddeleri önemli sorun olarak belirtmişlerdir.

g)       Ambulanslarla ilgili de; ambulans tasarımının yaralanmayı önleyecek şekilde olmaması, kişisel güvenlik donanımındaki yetersizlikler, ambulans araç güvenliği donanımındaki yetersizlik, mevsim koşullarına uygun olmayan donanım ve ambulans araç ve tıbbi donanımına ait bakım ve onarımların zamanında yapılamaması en çok karşılaşılan sorun olarak ortaya konmuştur.

h)       Ankete katılan ambulans çalışanlarının kendi tutum ve davranışları ile ilgili olumsuz ve yetersiz gördükleri hususlar ise sıklık sırasıyla; maske ve gözlük kullanmama, emniyet kemeri takmama, enfekte atıklara dikkat etmeme, olay yeri güvenliği ile ilgili dikkatsizlikler, hız limitleri ve güvenli sürüş kurallarına uymamadır.

i)         Ambulans çalışanlarının görev sırasında karşılaştığı tehlikeler ise, araç içi yaralanma, sözlü şiddet, hastanın çıktıları ile temas, araç kazası, cisim batmaları, fiziksel şiddet olarak sıralanmıştır.

j)         Ankete katılanlar, görev sırasında karşılaşılabilecek tehlikelerden en çok çekindiklerini ise bulaşıcı hastalıklar, trafik kazası, fiziksel ve sözlü şiddet, güvenli olmayan olay yeri, araç içinde yaralanma ve cisim batmaları olarak belirtmişlerdir.

Proje ekibi, bu verilerden yola çıkarak bir yıllık bir çalışma planı hazırlamış ve altı ayrı başlık

halinde çalışmaların sürdürülmesine karar vermiştir:

1. Çalışan Sağlığı
2. İstasyon Güvenliği
3. Ambulans güvenliği
4. Enfeksiyon Güvenliği
5. Ambulans Sürüş Güvenliği
6. Olay Yeri Güvenliği

Çalışma süresince ulaşılmak istenen proje hedefleri ise şu şekilde belirlenmiştir:

a)       Bir yıl içinde tüm personelin genel sağlık kontrollerinin sağlanması.

b)       Tüm personele “Temel Güvenlik Eğitim Programı”nı uygulamak.

c)       Güvenlikle ilgili dokümantasyonun (talimatlar, formlar) tamamlanması.

d)       Güvenlikle ilgili asgâri malzeme ve donanımın sağlanması.

e)       Güvenlikle ilgili olarak çalışma ortamlarının iyileştirilmesi

f)         İstasyon personelinin tehlikeyle karşılaşma sayısını azaltmak.

Başhekimlik, Ocak 2008’de yaptığı Yönetim Gözden Geçirme Toplantısı’nda “Acil Sağlık Personelinin Karşılaştığı Tehlike Sayısının Azaltılmasını” kuruluşun kalite hedefi olarak belirlemiş ve yıl boyunca bu tehlikeleri izlemiş ve iyileştirmeye çalışmıştır.

Proje süresince yapılan iyileştirme çalışmaları şunlardır:

1. Tüm ambulans çalışanları, genel sağlık muayenesinden geçirilmiştir. Bunun için Denizli Devlet Hastanesi ile protokol yapılmış, muayeneler bir İç Hastalıkları Uzmanı tarafından özel bir program dahilinde gerçekleştirilmiştir. Muayene ile birlikte önceden belirlenmiş parametreler için laboratuar tetkikleri yapılmıştır. Muayene ve laboratuar sonuçları “Periyodik Muayene Formu” (DEN112-İDR-FR-39-00) kullanılarak kayıt altına alınmış ve Başhekimliğimize rapor halinde sunulmuştur. Muayene sonucunda sağlık sorunları tespit edilen personelin yine aynı hastanede tedavileri sağlanmıştır.
2. Tüm istasyonlar için ayrı ayrı olmak üzere kondüsyon alet seti temin edilmiştir. Fiziki açıdan uygun olan istasyonlarda kondüsyon alanı oluşturulmuştur.
3. Tüm istasyonların yangın risk durumunu ortaya koymak için bir çalışma yapılmış, Denizli İtfaiyesi’nden İstasyonların yangın güvenliği için gerekli olan önlemlerle ilgili görüş alınmış, bu doğrultuda yangın söndürücü eksik olan istasyonların ihtiyaçları karşılanmış, yangına sebep olabilecek tehlikelerden bir kısmı ortadan kaldırılmıştır.
4. Başhekimlikçe Yangın Talimatı (DEN112-İDR-TL-24-00) gözden geçirilerek yayınlanmıştır.
5. Tüm İstasyonlar, bölgelerinde bulunan İtfaiye Müdürlükleri ile işbirliği halinde yangından korunma ve söndürme tatbikatlarını gerçekleştirmişlerdir. Ayrıca tüm İstasyonlarda “Yangın Güvenliği” konulu hizmet içi eğitim yapılmıştır.
6. Tüm İstasyonlara güvenlik kamerası ve alarm sistemi yerleştirilmesi ile ilgili çalışmalar başlatılmış ve büyük çoğunluğu tamamlanmıştır.
7. Ambulans hasta kabinindeki fiziki yaralanmaya yol açabilecek nedenleri tespit edebilmek amacıyla ambulans çalışanlarından oluşan bir komisyon görevlendirilmiştir. Bu komisyonun önerileri doğrultusunda Sağlık Müdürlüğüne bir rapor sunulmuş ve kısmi tadilat gerçekleştirilmiştir.
8. Ambulans araç ve tıbbi donanımının herhangi bir arızası durumunda Bakım Onarım Talep Formu (DEN112-İDR-FR-37-00) kullanılarak derhal bakım ve onarımını sağlayan bir düzenleme getirilmiş, arızalı araç ve cihazlarla görev yapılması engellenmiştir.
9. Tüm ambulans çalışanlarına Hepatit ve Grip aşılarının yaptırılmaları sağlanmıştır.
10. Denizli Devlet Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi ile işbirliği halinde ambulans çalışanlarına yönelik “Enfeksiyondan Kişisel Korunma” konulu seminerler düzenlenmiştir.
11. Denizli Devlet Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi’nin önerileri doğrultusunda ambulanslara yüzey dezenfektanı, el dezenfektanı ve alet dezenfektanı temin edilmiştir.
12. Tüm ambulanslar için maske, koruyucu gözlük, korumalı branül, tek kullanımlık dezenfektan pedler ve tıbbi atık kovaları temin edilmiştir. Sağlık Müdürlüğünce tıbbi atıkların Toplum Sağlığı Merkezlerine teslimi ile ilgili düzenleme getirilmiştir.

1. Acil Sağlık Ekipleri Tehlike ve Risk Bildirim Formu (DEN112-İDR-FR-38-00) kullanılarak aylık olarak tüm İstasyonlarda görev sırasında karşılaşılan tehlikeler, tespit edilmiş, veriler aylık olarak analiz edilerek iyileştirme çalışmaları yapılmıştır. 2007 de ambulans çalışanlarında aylık tehlikeyle karşılaşılma sayısı 27 iken 2008 yılı ortalaması 17 olarak gerçekleşmiştir.Bu sayı 2009 ortalaması 8 olarak gerçekleşmiştir.
2. Ambulans çalışanlarına yönelik Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerinin katkıları ile “Kişisel Korunma Yöntemleri” konulu hizmet içi eğitim programı gerçekleştirilmiştir.
3. Ambulans çalışanlarının 48 saat ara olmadan nöbet tutmalarına izin verilmemiştir. Personel ihtiyacı bulunması durumunda veya diğer zorunlu durumlarda personel sayısı yeterli İstasyonlardan görevlendirme yapılmıştır.
4. Ambulansların hızları, Araç Takip Sistemi kullanılarak sürekli kontrol edilmiştir. Ambulansların güvenliği tehdit edecek derecede hız yapması ve kural ihlalinde bulunması durumunda gerekli idari işlemler uygulanmıştır.
5. Tüm ambulans sürücülerine yönelik “Güvenli Ambulans Sürüş Eğitimi” gerçekleştirilmiştir. Bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak üzere 15 kişilik bir eğitici ekibi oluşturulmuştur.
6. Denizli İl Ambulans Servisi’nin organizasyonuyla Trafik Haftası etkinlikleri çerçevesinde “Olay Yeri Yönetimi Paneli” düzenlenmiştir. Panelde Emniyet Müdürlüğü, İl Jandarma Komutanlığı ve İl Ambulans Servisi yetkilileri, olay yerinde yaşanan sorunları ve çözüm önerilerini tartışmışlardır.
7. Emniyet Müdürlüğü, İtfaiye Müdürlüğü, Sivil Savunma Müdürlüğü, Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri ile birlikte İl Ambulans Servisi yönetici ve çalışanlarının katıldığı periyodik ziyaret programları başlatılmıştır.